• Dr n. med. Grażyna Wąsik
• 06.2026
• Dermoskopia

Dermoskopia - praktyczna metoda diagnostyki zmian nowotworowych skóry, ze szczególnym uwzględnieniem czerniaka skóry

Czerniak wywodzący się ze skóry stanowi najpoważniejszy problem onkologiczny w dermatologii. Częstość występowania oraz śmiertelność z powodu czerniaka wzrosły w ciągu ostatnich dekad. W ostatnich latach u obu płci na świecie stwierdza się podobną zachorowalność na czerniaki skóry. Polska, w związku z umiarkowanym nasłonecznieniem, należy do krajów o niskiej zachorowalności na czerniaka, jednak dynamika wzrostu zachorowań jest wysoka. Umieralność z powodu czerniaka skóry na świecie u obu płci jest znacznie niższa niż zachorowalność. Częstość występowania czerniaka skóry u rasy białej wzrosła dramatycznie we wszystkich częściach świata w ciągu ostatnich trzydziestu lat, a tempo tego wzrostu wykazuje małą tendencje do stabilizacji. Częstość zachorowań jest bardzo zróżnicowana, a zależna od populacji i położenia geograficznego. Wskaźnik zachorowalności na czerniaki skóry stale wzrasta ( podwojenie liczby nowych zachorowań co około 10 lat ). Współczynniki zachorowalności na czerniaki skóry w Polsce wzrastały wraz z wiekiem, począwszy od grupy osób w wieku 20-24 lat, osiągając najwyższe wartości powyżej siedemdziesiątego roku życia. Punktem wyjścia czerniaka są melanocyty, które ulegają złośliwej transformacji .Warunkiem skutecznego leczenia jest wczesne rozpoznanie nowotworu. Tylko czerniak wykryty we wczesnym stadium jest w 100% WYLECZALNY.

Właściwe przyczyny rozwoju czerniaka nadal pozostają niewyjaśnione, jednak poczyniono duży postęp w rozumieniu rozwoju tego nowotworu. Znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne jak i środowiskowe.

Do czynników ryzyka rozwoju czerniaka należą:

ekspozycja na światło słoneczne oraz sztuczne źródła UV
poparzenia słoneczne, zwłaszcza w okresie dzieciństwa
rasa biała, rude lub jasne włosy, występowanie piegów, niebieskie oczy
jasny fototyp skóry wg skali Fitzpatricka
obecność licznych znamion barwnikowych
wiek i płeć
położenie geograficzne
czynniki genetyczne: zespół znamion atypowych, określone mutacje genowe, występowanie czerniaka w rodzinie
immunosupresja

Co powinno zaniepokoić?

pojawienie się nowego, szybko rosnącego znamienia o wyglądzie innym niż pozostałe
zmiana kształtu lub koloru w obrębie istniejącego znamienia
szybki wzrost
krwawienie ze znamienia niezwiązane z urazem
zapalna obwódka wokół znamienia
obrzęk, zaczerwienienie, uczucie swędzenia

W jaki sposób się badać?

Specjaliści zalecają regularną obserwację skóry, której celem jest wczesne zauważenie nawet małych zmian, wymagających konsultacji dermatologa.

Badanie należy wykonać 2-3 razy w roku, zwłaszcza po intensywnej ekspozycji na słońce.

Uważnie badaj:

twarz (również okolice uszu)
skórę owłosioną głowy
ręce (również paznokcie)
szyję i klatkę piersiową
kończyny górne, pachy
kark, barki i plecy
pośladki i tylną powierzchnię ud
kończyny dolne, stopy, podeszwy
paznokcie stóp
okolicę narządów płciowych

Jak chronić skórę?

ograniczyć do minimum pobyt na powietrzu w czasie największej ekspozycji słonecznej (od godz. 11 do 15)
całkowicie chronić dzieci przed słońcem
unikać niekontrolowanych, przewlekłych ekspozycji na słońce
regularnie stosować ochronne kremy przeciwsłoneczne o współczynniku SPF co najmniej 30 i jak największej ochronie anty-UVA
w czasie przebywania na słońcu nosić nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne
uważać na światło słoneczne odbite od śniegu, piasku i wody
nie korzystać z solariów, ponieważ promienie UVA stosowane w lampach solarycznych nie tylko przyspieszają proces starzenia się skóry, lecz również zwiększają ryzyko powstawania nowotworów skóry, w tym czerniaka
w podróży (w tropiku czy wysokich górach) nie zapominać, że wszędzie tam ryzyko oparzenia słonecznego jest większe

Dermoskopia jako technika diagnostyczna wczesnego wykrywania zmian nowotworowych skóry

Od dawna poszukuje się metod służących do wykrywania nowotworów złośliwych, zwłaszcza czerniaków, we wczesnej fazie rozwoju. Podejmuje się próby zastosowania różnych metod w celu jak najwcześniejszego rozpoznania nowotworu. Potrzeba lepszej diagnostyki zmian barwnikowych skóry doprowadziła do rozwoju różnych nieinwazyjnych technik obrazowania, które mogą uzupełniać badanie polegające na oglądaniu gołym okiem i w ten sposób ułatwić wczesne wykrywanie czerniaków.

Dermoskopia (dermatoskopia, mikroskopia epiluminescencyjna, powierzchniowa mikroskopia skórna in vivo) jest nieinwazyjną metodą wykorzystującą optyczne techniki powiększania obrazu, służącą do wczesnego wykrywania czerniaka. Stanowi niejako pomost pomiędzy badaniem znamion tzw. okiem nieuzbrojonym a badaniem histopatologicznym. Jest ona prostą i sprawdzoną techniką diagnostyczną, polegającą na oglądaniu zmian skórnych, głównie barwnikowych, w powiększeniu od 10 do 20x w tradycyjnych dermatoskopach ręcznych oraz do 100x w wideodermatoskopach.

Stosowanie dermoskopii zmniejsza liczbę niepotrzebnych, diagnostycznych resekcji, zwiększa dokładność diagnostyczną, pomaga w obserwacji klinicznej chorych z dużą liczbą atypowych znamion oraz w różnicowaniu zmian barwnikowych i bezbarwnych. Dermoskopia zwiększa przedoperacyjną trafność w diagnozowaniu zmian barwnikowych skóry, w tym czerniaka.

Żelazną zasadą obowiązującą w dermoskopii jest konieczność zbadania wszystkich zmian skórnych. Nie powinno się ograniczać badania tylko do tzw. źle wyglądających zmian (ugly duckling, tzw. „brzydkie kaczątko") ze względu na możliwość przeoczenia czerniaka, jak i również ważne jest ustalenie profilu znamion barwnikowych. W wielu przypadkach niepokojące zmiany, jeśli dotyczą większej liczby znamion barwnikowych, świadczą o danym typie znamion barwnikowych u wybranych pacjentów i wówczas nie stanowią powodu do niepokoju. W przypadku badania pacjenta z licznymi znamionami należy określić dominujący wzorzec znamion (stanowi on powyżej 30% znamion). Znamiona barwnikowe oceniać należy nie tylko na podstawie cech morfologicznych pojedynczej zmiany, ale należy rozpatrywać jej cechy w kontekście ogólnego wzorca dermoskopowego pozostałych znamion barwnikowych.

Dermoskopia jest bardzo efektywną metodą diagnostyki zmian melanocytowych, charakteryzującą się wysoką czułością i swoistością w wykrywaniu czerniaków w porównaniu z badaniem czerniaków okiem nieuzbrojonym. Dermoskopia powinna stanowić podstawowe narzędzie diagnostyki znamion melanocytowych, nie tylko w rękach doświadczonych dermatoskopistów, ale również w badaniu przesiewowym zmian melanocytowych wykonywanych przez wszystkich dermatologów. Regularna dermatoskopowa obserwacja pacjentów z licznymi zmianami barwnikowymi jest bardzo dobrą strategią pomagającą uniknąć przeoczenia czerniaka, ale także ograniczyć niepotrzebne zabiegi chirurgiczne. U pacjentów z licznymi, często atypowymi znamionami barwnikowymi ich chirurgiczne usunięcie nie stanowi skutecznej metody profilaktyki czerniaka. Kwalifikacja znamion do usunięcia wyłącznie w oparciu o kryteria kliniczne, czy nawet badanie dermatoskopowe może być w przypadku takich pacjentów bardzo trudnym zadaniem. Idealną strategią profilaktyki w takich przypadkach jest prowadzenie dokumentacji fotograficznej podejrzanych zmian. Podczas badań aktualne i wcześniejsze zdjęcia mogą zostać dokładnie porównane w celu uwidocznienia minimalnych zmian w morfologii znamienia. Metoda ta pozwala na wczesne rozpoznanie zmian potencjalnie złośliwych. Można to wykonać za pomocą wideodermoskopii, metody polegającej na sekwencyjnym zapisie obrazów dermoskopowych w analogii cyfrowej.

Priorytetowym celem wykonywania dermatoskopowej oraz wideodermatoskopowej oceny zmian melanocytowych jest wczesne wykrywanie nowotworów skóry. Powyższa metoda diagnostyczna umożliwia wczesne postawienie prawidłowej diagnozy i tym samym zwiększa szanse pacjenta na pomyślne zakończenie terapii.